به گزارش مفدا بم، این روزها که موضوع ویروس کرونا در کشور، حرف اول همه جمع های اداری و خانوادگی است، بیماری‌هایی نظیر گرمازدگی مغفول مانده که البته باید به آن توجه ویژه کنیم؛ بهترین راه درمان و جلوگیری از بروز آن شناخت علایم و برطرف کردن سریع گرمازدگی است.

در کنار همه مزیت‌های گرم شدن هوا، یکی از مهمترین مشکلاتی که شهروندان ایرانی و بسیاری از کشورهای دنیا با آن در فصل تابستان، دست و پنجه نرم می کنند، گرمازدگی است. این مشکل که در ابتدا، موضوع خاصی در اذهان عمومی به نظر نمی رسد، در صورت بی توجهی توسط شهروندان به ویژه افراد سالمند و کودکان، می تواند به بیماری مهمی تبدیل شده و حتی زمینه فوت افراد را نیز فراهم کند. در حال حاضر که بسیاری از نگاه ها به بیماری کرونا دوخته شده و آمار روزانه آن، توسط بسیاری از مردم رصد می شود، بیماری گرمازدگی می تواند در صورت بی توجهی به بیماری مرگباری تبدیل شود در حالی که بسیاری از مردم، آن را شوخی می پندارند.

گرمازدگی معمولاً زمانی اتفاق می افتد که فردی بیش از حد داغ شده باشد، چه کار کند، چه ورزش کند و چه صرفاً در یک محیط گرم بنشیند. این موضوع که به آن آفتاب زدگی نیز گفته می شود، یک بیماری جدی است و باید آن را در موارد اضطراری در نظر گرفت.

گرمازدگی چیست؟

گرمازدگی وضعیتی است که در اثر گرمای بیش از حد بدن، معمولاً در نتیجه فعالیت بدنی یا قرار گرفتن طولانی مدت در معرض دمای بالا، ایجاد می‌شود. گرمازدگی، جدی‌ترین شکل آسیب گرمایی است و در صورتی رخ می‌دهد که دمای بدن ما به ۴۰ درجه سانتیگراد یا بالاتر برسد. این عارضه بیشتر در ماه‌های فصل تابستان دیده می‌شود. گرمازدگی نیاز به درمان اورژانسی دارد و درصورت عدم درمان به موقع می‌تواند به سرعت به مغز، قلب، کلیه‌ها و ماهیچه‌ها آسیب برساند. هرچه درمان بیشتر به تعویق بیفتد، آسیب شدیدتر و خطر بروز عوارض جدی یا مرگ افزایش می‌یابد.

علائم و نشانه‌های گرمازدگی

علائم گرمازدگی ممکن است به طور ناگهانی یا با گذشت زمان، به خصوص با دوره‌های ورزش طولانی مدت ایجاد شود. علائم و نشانه های احتمالی گرمازدگی عبارتند از:

• دمای بالای بدن: دمای مرکزی بدن ۴۰ درجه سانتیگراد یا بالاتر، علامت اصلی گرمازدگی است.
• تغییر وضعیت ذهنی یا رفتار: گیجی، بی‌قراری، گفتار نامفهوم، تحریک‌پذیری، هذیان، تشنج و کما، همگی می‌توانند ناشی از گرمازدگی باشند.
• تغییر در تعریق: در گرمازدگی ناشی از هوای گرم، پوست در لمس گرم و خشک است. با این حال، در گرمازدگی ناشی از ورزش شدید، ممکن است پوست خشک یا کمی مرطوب باشد.
• تهوع و استفراغ.
• پوست برافروخته.
• تنفس سریع.
• ضربان قلب سریع: استرس گرمایی باعث می‌شود نبض به میزان قابل توجهی افزایش یابد، زیرا بدن تلاش می‌کند با افزایش ضربان قلب، بدن را خنک کند.
• سردرد: ممکن است در سر احساس ضربان داشته باشیم.

تشدید علائم گرمازدگی

هرکسی ممکن است دچار گرمازدگی شود، اما برخی از عوامل باعث افزایش حساسیت به گرما می شوند. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سن بالا یا کم

خطر گرمازدگی در نوزادان و کودکان زیر ۴ سال و بزرگسالان بالای ۶۵ سال بیشتر است. توانایی بدن در تنظیم درجه حرارت در افراد کم سن و سال کاملاً تکامل نیافته است. در افراد مسن نیز ممکن است به دلیل بیماری، داروها یا سایر عوامل این تووانایی کاهش یابد.

• داروهای خاص

داروهایی که توانایی بدن در هیدراته ماندن و واکنش مناسب به گرما را تحت تأثیر قرار می دهند. این داروها شامل داروهای مورد استفاده برای درمان فشار خون بالا و مشکلات قلبی، کاهش علائم آلرژی، مسکن ها یا داروهای کاهنده علائم روانپزشکی از جمله داروهای ضد روان پریشی هستند.
به علاوه برخی از داروهای غیرقانونی، مانند کوکائین و آمفتامین نیز می توانند دمای بدن را افزایش دهند.

• چاقی

وزن اضافی بر توانایی بدن در تنظیم درجه حرارت تأثیر به سزایی دارد و موجب حفظ گرمای بیشتری می شود.

• تغییرات ناگهانی دما

اگر به گرما عادت نداشته باشید، مستعد ابتلا به بیماری های مرتبط با گرما مانند گرمازدگی هستید. سفر از یک منطقه با آب و هوای سرد به مکانی با آب و هوای گرم یا زندگی در منطقه ای که موج گرمای اولیه داشته باشد، فرد را در معرض خطر بیماری مرتبط با گرما قرار می‌دهد. زیرا بدن فرصتی برای عادت به دمای بالاتر نداشته است.

• شاخص حرارت بالا

شاخص گرما یک مقدار درجه حرارت واحد است که احساسی را که دمای خارج از منزل و رطوبت به فرد می دهد، در نظر می گیرد. وقتی رطوبت زیاد است، عرق به راحتی تبخیر نمی شود و بدن در خنک سازی با مشکل مواجه شده و فرد را مستعد گرما زدگی و گرماگرفتگی می کند. هنگامی که شاخص گرما ۹۱ درجه فارنهایت (۳۳ درجه سانتیگراد) یا بالاتر است، باید احتیاط کنید تا بدنتان را خنک نگه دارید.

• نبود سیستم تهویه مطبوع

در هوای گرم پایدار، تهویه مطبوع موثرترین راه برای خنک کردن و کاهش رطوبت محیط است.

• برخی از بیماری‌های مزمن

مانند بیماری‌های قلبی یا ریوی، ممکن است خطر گرمازدگی را افزایش دهند. علاوه براین چاق بودن، کم‌تحرکی و سابقه گرمازدگی قبلی نیز می‌تواند زمینه‌ساز بروز گرمازدگی باشد.

• ورزش در هوای گرم

آموزش نظامی و شرکت در ورزش‌هایی مانند فوتبال یا دویدن طولانی مدت در هوای گرم می‌تواند منجر به گرمازدگی شود.

پیشگیری از گرمازدگی

گرمازدگی قابل پیش‌بینی و پیشگیری است. برای جلوگیری از گرمازدگی در هوای گرم:

• پوشیدن لباس‌های گشاد و سبک
• پوشیدن لباس‌های زیاد یا تنگ به بدن اجازه خنک شدن مناسب را نمی‌دهد.
• نوشیدن مایعات به مقدار کافی

مصرف آب به میزان کافی به بدن کمک می‌کند تا با تعریق، دمای بدن را در حالت طبیعی حفظ کند.

• محافظت از خود در برابر آفتاب سوختگی

آفتاب سوختگی بر توانایی بدن برای خنک شدن تأثیر می‌گذارد، بنابراین باید با استفاده از کلاه لبه پهن، عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب با فاکتور محافظتی (SPF) حداقل ۳۰ از خود در برابر آفتاب محافظت کنیم. باید کرم ضدآفتاب را به میزان کافی استفاده و هر دو ساعت یکبار، یا با دفعات بیشتر اگر شنا کردیم یا تعریق داشته‌ایم، آن را تجدید کنیم.

• احتیاط در داروهای مصرفی

اگر دارویی مصرف می‌کنیم که می‌تواند بر توانایی بدن برای هیدراته ماندن و دفع گرما تأثیر بگذارد، باید مراقب مشکلات مربوط به گرما باشیم.

• احتیاط در صورت داشتن ریسک فاکتورها

در صورت مصرف دارو یا وجود شرایطی که احتمال بروز مشکلات مربوط به گرما را افزایش می دهد، مانند سابقه بیماری گرمایی قبلی، از گرما بپرهیزید. هنگام مشاهده علائم گرمازدگی نیز سریعا اقدامات لازم را انجام دهید. اگر در یک رویداد ورزشی بزرگ در هوای گرم شرکت می کنید، اطمینان حاصل کنید که در موارد اضطراری خدمات پزشکی در دسترس است.

• رها نکردن کسی در ماشین پارک شده

این کار یکی از علل شایع مرگ و میر ناشی از گرما در کودکان است. وقتی ماشین در زیر آفتاب پارک می‌شود، دمای ماشین می‌تواند در عرض ۱۰ دقیقه بیش از ۱۱ درجه سانتیگراد افزایش یابد. رها کردن شخص در ماشین پارک شده در هوای گرم، حتی اگر شیشه‌ها پایین باشد یا ماشین در سایه پارک باشد، بی‌خطر نیست.

• خودداری از فعالیت شدید در گرم‌ترین ساعات روز

اگر نمی‌توانیم در هوای گرم از فعالیت شدید اجتناب کنیم، باید به میزان کافی مایعات بنوشیم و به طور مکرر در یک مکان خنک استراحت کنیم. باید سعی کنیم ورزش یا کار فیزیکی را برای ساعات خنک‌تر روز، مانند صبح زود یا عصر، برنامه‌ریزی کنیم.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر فکر می کنید دچار گرمازدگی شده‌اید، در ابتدا لازم است که :

• تمام فعالیت‌های خود را متوقف کرده و استراحت کنید.
• به مکان خنک‌تری بروید.
• آب خنک یا نوشیدنی‌های ورزشی بنوشید.

در صورت وخیم شدن علائم در طی یک ساعت با پزشک خود تماس بگیرید. اگر با کسی هستید که علائم گرمازدگی دارد، در صورت گیجی یا آشفتگی، از دست دادن هوشیاری یا عدم توانایی در نوشیدن، فوراً به پزشک مراجعه کنید. اگر دمای مرکزی بدن (اندازه گیری توسط دماسنج مقعدی) به ۱۰۴ درجه فارنهایت (۴۰ درجه سانتیگراد) یا بالاتر برسد، به مراقبت‌های پزشکی فوری نیاز خواهید داشت.

نحوه تشخیص گرمازدگی

معمولاً علائم گرمازدگی برای پزشکان واضح است، اما آزمایشات آزمایشگاهی می تواند تشخیص را تایید کند. این آزمایشات عبارتند از:

• دمای مقعد سنجش دمای مقعد یا رکتوم دقیق ترین روش برای تعیین درجه حرارت اصلی بدن است و دقیق تر از دمای دهان یا پیشانی است.
• آزمایش خون برای بررسی سطوح پایین سدیم یا پتاسیم خون و محتوای گازهای موجود در خون.
• آزمایش ادرار برای بررسی غلظت و ترکیب ادرار و عملکرد کلیه که می تواند تحت تأثیر گرمازدگی قرار گیرد.
• آزمایشات عملکردی عضله برای بررسی رابدومیولیز – آسیب جدی به بافت عضلانی.
• عکس برداری با اشعه ایکس و تصویربرداری های دیگر برای بررسی آسیب به اندام های داخلی.

درمان علائم گرمازدگی

• استراحت در محل خنک

ورود به یک ساختمان با تهویه مطبوع بهترین راه است، اما حداقل یک مکان سایه دار پیدا کنید یا در مقابل پنکه بنشینید. به پشت بخوابید و پاهای خود را بالاتر از سطح قلب قرار دهید.

• نوشیدن مایعات خنک

آب یا نوشیدنی های ورزشی بهترین انتخاب هستند. از مصرف نوشیدنی‌های الکلی بپرهیزید، زیرا کمبود آب بدن را به دنبال خواهند داشت.

• اعمال خنک کننده

در صورت امکان دوش آب سرد بگیرید، در وان حاوی آب سرد بنشینید یا حوله آغشته به آب خنک را روی پوست خود قرار دهید. اگر در فضای باز هستید، غوطه ور شدن در جریان آب خنک می تواند به کاهش درجه حرارت کمک کند.

• پوشیدن لباس‌های سبک

هرگونه لباس غیرضروری را کنار گذاشته و اطمینان حاصل کنید که لباس‌تان سبک و غیر چسبان است.

اگر در عرض یک ساعت پس از استفاده از این اقدامات درمانی احساس بهبودی نکردید، سریعاً با پزشک خود تماس بگیرید.

محقق: شیما خسروی

منابع

Heat Stress – Heat Related Illness. Centers for Disease Control and Prevention

Heat exhaustion. Mayoclinic

Tavandarman

Beytoote